Młodzieżowy Telefon Zaufania

t22 635 93 92

Każdy piątek, 16.00-20.00

Płeć i mniejszości seksualne

 
Ten artykuł dotyczy: 

Płeć i mniejszości seksualne – słownik

W języku angielskim na określenie płci używa się dwóch różnych terminów: sex i gender. Sex oznacza płeć biologiczną, podczas gdy gender oznacza płeć kulturową, szerzej rozumianą płciowość. Światowa Organizacja Zdrowia definiuje gender jako "stworzone przez społeczeństwo role, zachowania, aktywności i atrybuty jakie dane społeczeństwo uznaje za odpowiednie dla mężczyzn i kobiet" (podkr. oryginalne). Przypisane danej płci przez społeczeństwo role nazywamy rolami płciowymi (ang. gender roles), poczucie przynależności do tych ról - tożsamością płciową (ang. gender identity). Słowo gender jest czasem tłumaczone jako rodzaj, choć najczęściej używa się oryginalnej formy gender.

Gdy mówimy o środowiskach mniejszości seksualnych często używamy akronimu LGBT (albo mniej u nas popularnego GLBT), będący skrótem od lesbijki, geje, osoby biseksualne, osoby transseksualne i transwestytyczne (czasem łącznie nazywane osobami trans). Czasem stosuje się też rozwinięcie tego akronimu LGBTQ, gdzie literka Q oznacza queer (ogólniejsze pojęcie odnoszące się osób nie-heteroseksualnych) albo questioning (osoba niepewna swojej orientacji seksualnej albo poszukująca).

Pojedynczą osobę o orientacji homoseksualnej nazywamy gejem albo lesbijką. Gej to mężczyzna orientacji homoseksualnej, ale w języku angielskim istnieje też pojęcie gay person, oznaczające osobę homoseksualną ale nie sugerujące płci. Lesbijką nazywamy kobietę orientacji homoseksualnej. Nie powinno się za to używać słowa homoseksualista, ponieważ ma ono w naszym języku negatywny wydźwięk. W języku angielskim sex oznacza nie tylko stosunek seksualny, ale też płeć, tak więc słowo homosexual oznacza osobę preferującą osoby tej samej płci. W naszym języku słowo seks ma tylko jedno znaczenie i tym samym sprawia, że słowo homoseksualista od razu przywołuje skojarzenia ze stosunkiem seksualnym, podczas gdy orientacja seksualna nie dotyczy jedynie jego seksualności, ale też uczuciowości. Drugim powodem, dla którego nie powinno się używać słowa homoseksualista, jest to, że kiedyś orientację homoseksualną uważano za chorobę i słowo homoseksualista przywołuje dawną terminologię medyczną i skojarzenia z chorobą. Jako synonimu możemy użyć stwierdzenia osoba homoseksualna, mającego mniej negatywny wydźwięk i podkreślającego podmiotowość osoby, o której mowa. Podobnie mówimy o osobach biseksualnych i orientacji biseksualnej.

Wśród badaczy zachowań seksualnych z kolei często używa się bardziej ogólnego terminu terminu MSM, czyli mężczyzn mających stosunki seksualne z mężczyznami (ang. men who have sex with men) albo WSW dla kobiet mających stosunki seksualne z kobietami (ang. women who have sex with women). Rozróżnienie to stosuje się ponieważ zachowania seksualne nie determinują orientacji seksualnej człowieka. Ludzie mogą prezentować zachowania seksualne niezgodne ze swoją orientacją seksualną. O orientacji seksualnej mówi się często jako o tym jak osoba sama definiuje siebie i swoją seksualność.

Ponieważ w naszym społeczeństwie żyją osoby homoseksualne i biseksualne powinniśmy dbać o używanie niedyskryminującego języka, gdy mówimy o ludzkiej uczuciowości i seksualności. Zazwyczaj podczas rozmowy, mówiąc o osobie, z którą osoba, którą znamy, jest w związku, używamy słów "chłopak" albo "dziewczyna", tym samym zapominając, że ktoś może pozostawać w związku z osobą tej samej płci. Bardziej adekwatnym stwierdzeniem jest tu słowo partner, ponieważ nie sugeruje ono płci osoby, z którą nasz rozmówca pozostaje z związku. Z tego samego powodu zamiast używać stwierdzenia stosunek seksualny, powinniśmy raczej używać stwierdzeń takich jak aktywność seksualna, ponieważ jest to szersza kategoria, zawierająca różnorodne zachowania seksualne, podczas gdy stwierdzenie stosunek seksualny budzi raczej skojarzenia z tylko heteroseksualnym stosunkiem waginalnym.

Często możemy usłyszeć stwierdzenia, że ktoś ma "skłonności", albo "preferencje" homoseksualne, albo, że ktoś jest "zadeklarowanym" homoseksualistą, czy słyszymy o homoseksualnym "stylu życia". Te stwierdzenia błędnie sugerują, że homoseksualizm jest kwestią wyboru, podczas gdy współcześnie wiadomo, że nie można sobie wybrać orientacji seksualnej. Niedopuszczalne jest mówienie o tym, że ktoś jest dotknięty "przypadłością" homoseksualizmu albo nazywanie tej orientacji chorobą. Orientacja homoseksualna nie jest uważana przez środowiska medyczne za jednostkę chorobową i nie figuruje w obowiązujących spisach chorób ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia i DSM-IV Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego.

Gdy osoba homoseksualna decyduje się ujawnić swojemu otoczeniu swoją orientację seksualną, mówimy o comming oucie (ang. comming out), albo o "wychodzeniu z szafy" (ang. coming out of the closet).

Natomiast mówiąc o osobach heteroseksualnych czasem w slangu używanym przez mniejszości seksualne używa się słowa straight. Osoby przyjazne mniejszościom seksualnym i działające na rzecz ich równouprawnienia, a heteroseksualne, nazywa się czasem w języku angielskim allies (z ang. sprzymierzeńcy), albo gay-friendly (z ang. przyjaźni gejom). Podobnie możemy mówić o różnych miejscach np. kawiarniach, klubach, hotelach, że są gay-friendly, czyli przyjazne osobom o orientacji homoseksualnej.

Osobą transseksualną nazywamy osobę, której psychiczne poczucie płci jest niezgodne z biologiczną budową ciała oraz tzw. płcią socjalno-prawną (czyli to jak jest postrzegana przez społeczeństwo). Osoby transseksualne często dążą do operacyjnej zmiany płci, która jest współcześnie stosowną formą leczenia tego zaburzenia. Czasem by uniknąć skojarzeń z seksem, w języku polskim używa się też pojęć: transpłciowość i osoba transpłciowa.

Z transseksualizmem czasem mylony jest interseksualizm, zwany wcześniej hermafrodytyzmem, czy obojniactwem (których to pojęć nie powinno się już stosować ponieważ są zabarwione pejoratywnie). Osoba interseksualna to taka, która urodziła się z narządami seksualnymi męskimi i żeńskimi równocześnie.

Transseksualizm jest też często mylony z transwestytyzmem, mimo, że to zupełnie odmienne pojęcia. Transwestytą nazywamy osobę, która czasami poprzez swój ubiór i zachowanie identyfikuje się z inną płcią. Kolejnym, ogólniejszym, terminem jest crossdressing, czyli ubieranie się w stroje innej płci, a o osobie takiej mówimy jako o crossdresserze. Crossdresserzy to nie tylko transwestyci, ale też Drag Queens i Drag Kings, czyli osoby przebierające się w stroje i zachowujące zgodnie ze standardami innej płci, jak i aktorzy grający role osoby innej płci itp. Współcześnie na zachodzie często używa się terminu crossdressing zamiast transwestytyzm, ponieważ transwestytyzm wzbudza negatywne skojarzenia "zboczenia seksualnego". Sugestie by używać takiego terminu pojawiają się też wśród osób, których on dotyczy, o czym możemy przeczytać na przykład na portalu Crossdressing.pl. Czasem możemy też słyszeć o transgenderyźmie, albo międzypłciowości, czyli poczuciu braku przynależności do żadnej z kategorii płciowych, funkcjonowaniu poza nimi.


Źródła:
Abramowicz, M. i Bratkiewicz, A. (2005). Jestem gejem. Jestem lesbijką. Komu mogę o tym powiedzieć? Warszawa: Kampania Przeciw Homofobii.
American Psychological Association Committee on Lesbian and Gay Concerns (1991). Avoiding heterosexual bias in language. American Psychologist, 46, 9, s. 973-974.
AVERT (1997). Talking About Homosexuality in the Secondary School. Opublikowane online.
Crossdressing.pl. Pojęcia. Opublikowane online.
Frankowski, B.L. and the Committee on Adolescence (2004). Sexual Orientation and Adolescents. Pediatrics, 113, 6, s. 1827-1832.
Leiblum, S.R. i Rosen, R.C. (2005). Terapia zaburzeń seksualnych. Gdańsk: GWP.
Portal Międzypłciowość (www.vworld.pl/odcienie/). Słownik. Opublikowane online.
Planned Parenthood (2002). Enhancing Cultural Competence. Welcoming the Lesbian, Gay, bisexual and Transgender Community.
Religious Institute. Definitions. W: Time to Seek. Opublikowane online.
Safe Schools Coalition. Glossary. Opublikowane online.
Stahl, S. Sorting the Alphabet Soup of Sexual Orientation and Identity: a Guide to LBGT Sources. Opublikowane online.
Światowa Organizacja Zdrowia [WHO] What do we mean by 'sex' and 'gender'? Opublikowane online.
Wikipedia. LGBT. Opublikowane online.
Wikipedia. Talk:LGBT. Dyskusja na pod artykułem o LGBT.

Na licencji CC by-nc-sa: http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/2.5/pl/

 

JAK UZYSKAĆ POMOC OD EDUKATOREK/-ÓW PONTONU?

Our donors